Slew Rate nedir ?

[InvisibLe]

Slew rate, bilindiği gibi, bir elektronik devrenin (ille amp. olması şart değil, ama genellikle amp. için daha çok kullanılıyor) girişine verilen bir sinyalin, çıkışında ne kadar zaman diliminde ne kadar büyütülebildiğini ifade eden bir terim...Birimi de volt / micro second...
Görüldüğü gibi, bir büyütücünün girişine örneğin 1 voltluk bir sinyal girilince, bu sinyal, çıkışından, şekli bozulmadan, 1 micro saniyede 30 volt olarak çıkıyorsa, o cihazın slew rate'i 30 v/mc sec. dur. Tabii istenilen, mümkün olduğu kadar büyük bir slew rate dir. Ancak, SS audio amp.lerde Slew rate fazla büyük değildir. Bunun da en önemli nedeni, SS amp.lerdeki, yarı iletkenlerin yavaşlığı ve yarı iletkenlerin kristal yapılarının bir özelliği olan crossover distortion (geçiş distorsiyonu) nun hıza olumsuz yönde tesiridir. Başka bir yazımda da belirtmiştim, kötü olmayan, ortanın az üstü kalitede bir lambalı amp. Çok kaliteli bir SS amp. den 15.000 (onbeş bin) kere daha hızlıdır. Bu da slew rate'in yüksekliğini belirler. Şöyle bir misal vereyim : İki tane amp. imiz var. Biri SS, diğeri lambalı....Bilindiği gibi, elektriksel bir sinyalin frekansı yükseldikçe hızı da belli bir seviyede artar. Önce SS amp. in girişine biri 50 hz., diğeri de 10 K.hz. lik iki sinyali aynı anda girelim. Bu SS amp.in çıkışında, önce 10 K.hz. lik sinyalin, arkadan da epey fazla micro saniye geçtikten sonra 50 Hz.lik sinyalin çıktığını görürüz (ya da ölçeriz) Hatta, biz bu iki sinyali verdikten kısa zaman (bir kaç micro saniye) sonra bir de 2 K.hz.lik sinyal versek, Bu 2K.Hz.lik sinyal, daha sonra verilmesine rağmen, amp.in içinde 50 Hz. lik sinyale yetişip geçecek ve çıkışta 50 Hz.den önce çıkacaktır. Bu da insan kulağını çok rahatsız eden bir faz distorsiyonu yaratır. Bir SS amp. dinleyen önce bu faz distorsiyonunu, "sanki sistemin daha dinamik olduğu" şeklinde algılar, ama çok değişik frekanslı komplex bir müzik pasajında o kadar çok rahatsız olur ki, eğer amp. çok kaliteli de değilse, içinden müziği kapatmak gelir.
Aynı 50 hz. ve 10 K.hz. lik sinyali şimdi de lambalı bir amp. in girişine aynı anda verirsek, 50 hz. lik sinyal, 10 Khz.lik sinyale göre, SS amp.inkinden 15.000 kere daha az bir zaman farkı ile çıkacaktır. Tabii bir kaç micro saniye sonra verilen 2 K.hz. lik sinyal de 50 hz. e yetişemeyecek, ve o da verildiği zaman kadar sonra çıkacaktır. Zaten, lambalı amp.lerin SS amp.lere göre en büyük üstünlükleri, çok daha hızlı olmaları ve dolayısı ile slew rate'lerinin de daha büyük olmasıdır.
Bazı dinleyiciler, SS amp.lerin basslarını daha çok beğenirler. Bunun sebebi de, alçak frekanslı seslerin diğer seslerden bir kaç micro saniye geç gelerek, diğer seslerden ayrılmış gibi olmasıdır. Tabii ses doğal olmaktan hayli uzaktır, faz distorsiyonu yükselmiştir, ama bazı müzikseverlerin arasında doğal sesi sevmeyenlere de rastlıyorum. Bunlar, kendi beyinlerinde yarattıkları bir ses olgusunu tercih ediyorlar.
Bir Hi-Fi dergisinde, bir kaç yıl önce bir anektod okumuştum. Şimdi anlatmanın tam sırası. : İngiltere'de, tanınmış bir amp. üreten firmanın sahibi, evindeki sesten bir türlü mutlu olamayan yakın bir arkadaşına, "gel bu akşam birlikte konsere gidelim. Hem de senin de sevdiğin Saint-Saens'ın orglu senfonisini, dünyaca ünlü Concertgebouw orkestrası çalacak...sen de orijinal yani doğal sesi dinlersin, evindeki ses için referansın olur" diyerek arkadaşını konsere götürmüş. Konser de akustiği çok iyi olan bir konser salonunda... Konserden çıkışlarında amp. üretici firmanın sahibi, arkadaşına sormuş : Nasıl buldun ? Arkadaşı cevap vermiş : Sesi hiç beğenmedim, ortalar ve tizler çok fazla, bass yok......Yani bizim yırtınarak aradığımız gerçek sesi adam beğenmemiş. İşte az önce yazdığım gibi, bazı insanlar beyinlerinde oluştırdukları bir ses olgusunu istiyor. Bu iş zevk işi olduğuna göre de onların zevkine de saygı duymak gerek...

Bu arada, çoğunuz, alt tarafı micro saniye, bu kadar küçük bir zaman aralığı ne kadar tesir edebilir ki, diye düşüneceklerdir. Ama unutmasınlar ki burada konu olan ses hızı değil elektron hızıdır, ve o da yaklaşık 300.000 km. / saniye = 300.000.000 m. / saniye = 30.000.000.000 mm./saniye demektir. Büyütücü bir triode lambanın anodu ile katodu arasında genellikle 0.8 mm. ile 1 mm. arasında bir uzaklık vardır. Bir saniyede 300 milyon metre giden bir elektronun bu 1 mm. lik mesfeyi bu kadar zamanda gideceğini göz önüne alırsanız, bu durumda 1 micro saniye bile o şartta uzun bir zaman haline gelir.