Hoparlör Empedansı ve Amfi Uyumu

[InvisibLe]

Hoparlör Empedansı ve Amfi Uyumu

Aradığımız sesi bulmak yolunda çoğumuz bazı teknik kriterleri bildiğimiz kadarıyla yorumlayarak kendimizce birbirine uyum sağlayacağını düşündüğümüz kim bilir kaç hoparlör-amfi takımı değiştirdik veya değiştireceğiz. Bu yol bazları için çok kısa olmakla çoğunluk için uzun ve meşakkatli ama bazıları için sonu yok gibi geliyor. İşte bu yolda yolu kısaltacağını düşündüğüm bir işaret levhasını doğru noktaya yerleştirmeye çalışacağım.

Amacım, aralarında benim de olduğuma inandığım bir grubun elindeki referans amfisine veya hoparlörüne uygun bir eşin kolayca bulunması, bu eşleme için amfilerin hoparlörlere karşı nasıl davrandığının anlaşılması gerekli diye düşünüyorum.

Solid State Amfiler:

Transistörlü amfilerde amfinin çıkış empedansı hiçbir zaman sürdüğü yükle tam olarak uyum sağlamaz. Hoparlörün empedansı ne kadar düşükse, empedans uyumuna o kadar yakın olur, çünkü solid state amfilerin çıkış empedansı çok çok düşüktür- tipik olarak bir ohm’un küçük bir bölümüyle ifade edilir. Bu bize 4 ohm hoparlörlerin akustik performanslarının (amfi empedansı ile hoparlör empedansı birbirine ne kadar yaklaşırsa amfi o kadar daha iyi akım iletebilir) 8 ohm hoparlörlere karşı neden daha fazla olduğunu açıklamaktadır.

Yani, hoparlör empedansı düştükçe solid state amfiden gelen akıma o kadar daha az direnç oluştur, böylece transistörlü amfi karşısında yük olarak daha az direnç gördükçe amfinin çıkış katı daha fazla akım yollayacaktır.

Tüp Amfiler:

Tüplü bir amfinin çıkış katı ise tamamen farklı çalışmaktadır. Hoparlör empedansı ile tüplerin anot empedansı (veya push-pull amfilerin takım tüpleri arasındaki anotların empedansı) arasında eşitlenme hiçbir zaman gerçekleşmez. Bu sebeple, tüplerin çıkışında kullanılan, primer empedansı 3K-8K Ohm olan çıkış trafosu bile (tüpün anot empedansını normal empedanslı bir hoparlöre uydurmak amacıyla düşürmek için kullanılır) bu empedansa tam olarak uyum sağlayamamaktadır. Bu durum bize açıkça gösterir ki, amfilerde tüplerin çıkış operasyonu ile transistörlerin çıkış operasyonları tamamıyla birbirinin tersi olarak düzenlenir.

Transistörlü bir amfide, amfinin çok çok düşük olan çıkış empedansı sebebiyle, tüplü bir amfide ise amfnin çok yüksek olan çıkış empedansı sebebiyle, amfilerin hoparlörle empedanslarının uyumu hiçbir zaman tam olarak gerçekleşmemektedir.

Tüplü amfilerin çıkış trafoları, amfinin çok yüksek olan çıkış empedanslarını hoparlörü sürebilecek bir seviyeye indirmek, bu sayede hoparlörün amfiden akım çekmesini sağlamak amacıyla tasarlanır. Örneğin, 8 ohm bir hoparlörü sürecek 5000 ohm değerinde bir tüplü amfide, 8 ohm luk çıkış bağlantılarından hoparlörü yeterli bir şekilde sürmek için gerekli akımı sağlamak üzere trafonun primer ve sekonder sarım sayıları hesaplanır ve imal edilir. Ancak aynı amfiye, 4 ohm bir hoparlör bağlanırsa, trafonun çıkışındaki akım ve dolayısıyla akustik performans azalacaktır, çünkü 4 ohmluk bu yük trafonun primer sarım empedansında azalmaya sebep olacaktır. Bu azalma amfinin çıkış trafosunun tüplerin anot empedansıyla mevcut olan uyumunu bozmasına yol açacaktır.

Diğer bir taraftan, aynı amfinin 8 ohmluk çıkışına 14 ohm bir hoparlör bağlanırsa, çıkış trafosunun primer sarım empedansı artacaktır. Bu durumda trafonun empedansının artması, tüplerin anot empedansına yaklaşarak aralarında daha iyi uyum sağlaması sonucu çıkış akımının artması ve buna bağlı olarak akustik performansın artmasıyla sonuçlanır.

Sonuç olarak, bir tüp amfi yüksek ohm değerinde bir yüke karşı daha fazla çıkış voltajı üretmektedir. Yani, tüplü amfiler 4-8 ohm değerinde hoparlörlere nazaran yüksek ohm değerinde hoparlörlerle (8-14 ohm) daha fazla ses verirler.

Bu durum düşük çıkış güçleri ile bilinen ancak ses karakterleri ile çoğu odyofili kolayca etkileyen, Single Ended (SET) veya OTL (çıkışında trafo bulunmayan tüplü amfiler) amfiler için kritik bir önem taşımaktadır.

Amfimize göre hoparlör seçerken çoğumuzun sadece hoparlörün verimliliğine (dB/1watt/metre) bakarak seçim yaptığımız sıklıkla yaşanan bir durumdur. Yukarıda elektriksel manada izah edilmeye çalışılan bu konu bundan sonraki seçimlerimizde özellikle limitli bir güce sahip olduğumuz SET veya OTL amfi sahipleri için dikkate alınacak bir konu olmalıdır.

Tabiki, yüksek güçler üretebilen ağır ve cüsseli transistör bazlı amfilere sahip olup bu gücü sayesinde elektriksel manada her hoparlörü sürebileceklerine inanan odyofillere de aradıkları lezzeti verebilecek bir hoparlöre ulaşma yollarında bol şans dilemek gerekli, kim bilir belki bir gün buluruz……..